ورتالىق ازيا وڭىرىنەن جينالعان سەمينار قاتىسۋشىلارى «الەمدىك قاۋىمداستىق جاساندى ينتەللەكتكە قالاي جاۋاپ بەرىپ جاتىر؟ قولدانىستاعى زاڭنامانى قالاي وزگەرتۋ قاجەت؟ جي ادامزاتتىڭ يگىلىگى ءۇشىن قالاي جۇمىس ىستەيدى؟» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, جاساندى ينتەللەكتكە قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادى.
بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى اقپاراتتىق بيۋروسىنىڭ باسشىسى – بۇۇ جاھاندىق كوممۋنيكاتسيالار دەپارتامەنتىنىڭ قازاقستانداعى وكىلى ۆلاستيميل سامەك اتاپ وتكەندەي, سەمينار جىل سايىن بۇكىل الەمدە 10 جەلتوقساندا اتاپ وتىلەتىن ادام قۇقىقتارى كۇنىنە ورايلاستىرىلعان. بۇل كۇن الەمدەگى ەڭ ماڭىزدى جاھاندىق مىندەتتەمەلەردىڭ ءبىرى – ادام قۇقىقتارىنىڭ جالپىعا بىردەي دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانعان كۇنىنە ورايلاستىرىلعان.
عىلىمي جيىندى اباي اتىنداعى قازۇپۋ ۋنيۆەرسيتەتى زەرتتەۋ قىزمەتى جانە يننوۆاتسيا جونىندەگى پرورەكتورى ەرتاي سۇلتان اشىپ, جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى ءبىلىم بەرۋ مەن ونەر, شىعارماشىلىق سالاسىندا ۋنيۆەرسيەتتەردىڭ اكادەميالىق ءرولى مەن يننوۆاتسيالىق ىزدەنىستەرى تۋرالى بايانداما جاسادى.
– بۇگىن ءبىز عىلىمي ناتيجەلى جەتىستىكتىڭ جاريا بولۋىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. بۇل جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق ساۋات باعىتىنداعى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى قارجىلاندىرعان ۇلكەن جوبا. زەرتتەۋ جۇمىسى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ قابىرعاسىندا باستالىپ, ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ قاراشاڭىراعى اباي اتىنداعى قازۇپۋ-دا اياقتالىپ جاتىر. بۇل ەكى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ورتاق جەتىستىگى. ءبىر وقۋ ورنىندا تەوريالىق تۇرعىدان زەردەلەنىپ, ەكىنشى ۋنيۆەرسيتەتتە تاجىريبەلەر جۇزەگە اسىپ, «RasInfo» رەسۋرسى دايىندالدى. بۇدان كەيىن دە وسىنداي ەكى جاقتى بىرلەسكەن عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ, جاڭا جوبالار جۇزەگە اسادى دەپ سەنەمىن, – دەدى ەرتاي سۇلتان.
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ باسقارما مۇشەسى – عىلىمي-يننوۆاتسيالىق قىزمەت جونىندەگى پرورەكتورى مارعۇلان يبرايموۆ قازۇۋ-دىڭ يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەسىنىڭ نەگىزى رەتىندەگى پانارالىق زەرتتەۋلەر مەن جي-تەحنولوگيالارىن جان-جاقتى تالقىلادى.
قازاقستانداعى بۇۇ اقپاراتتىق بيۋروسى باسشىسى – قازاقستانداعى بۇۇ جاھاندىق كوممۋنيكاتسيا دەپارتامەنتىنىڭ وكىلى ۆلاستيميل سامەك ورتالىق ازيادا تسيفرلىق ساۋات نىعايتۋ جانە دەزينفورماتسيامەن كۇرەسۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن قولدانۋدىڭ پراكتيكاسى تۋرالى ءسوز سويلەدى.
يۋنەسكو-نىڭ الماتىداعى ايماقتىق ءوفيسىنىڭ كوممۋنيكاتسيا جانە اقپارات جونىندەگى ۇلتتىق باعدارلاما قىزمەتكەرى مادجەر ماسانوۆ «جۋرناليستەرگە ارنالعان مەديا جانە اقپاراتتىق ساۋات تاقىرىبىنداعى يۋنەسكو ماتەريالدارى» تۋرالى بايانداماسىندا يۋنەسكو مەديا جانە اقپاراتتىق ساۋات جانە تسيفرلىق قۇزىرەتتەردى بارلىعى ءۇشىن دامىتۋدى قولدايدى. ماقساتى ادامداردىڭ اقپاراتقا سىني كوزقاراسپەن قاراۋىنا, ونلاين ورتادا قاۋىپسىز جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن ارەكەت ەتۋىنە جانە ءبىزدىڭ اقپاراتتىق ەكوجۇيەمىزگە, تسيفرلىق تەحنولوگيالارعا دەگەن سەنىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ.
ەقىۇ باق بوستاندىعى ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەسشىسى, «سالاۋاتتى ونلاين-اقپارات كەڭىستىگى جانە جاساندى ينتەللەكت» جوباسىنىڭ مەنەدجەرى دجۋليا حااس تاياۋدا ەقىۇ ء«ىرى تەحنولوگيالىق پلاتفورمالار جانە جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى باق بوستاندىعىن قورعاۋ» نۇساۋلىعىنىڭ اۆتورى. ول بايانداماسىندا ۇلكەن تەحنولوگيالىق پلاتفورمالاردىڭ پليۋراليزم مەن دەموكراتيا ءۇشىن جۇيەلى قاۋىپ تۋعىزۋى ماسەلەسىنە باسا نازار اۋداردى.
جوبانىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى ليۋدۆيگ-ماكسيميليان ميۋنحەن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديا جانە كوممۋنيكاتسيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, كوممۋنيكاتسيا پروفەسسورى توماس حاينيتسش «ورتالىق ازياداعى جۋرناليستىك مادەنيەتتەر» تاقىرىبىندا قازاقستان, وزبەكستان ەلدەرى بويىنشا زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن تانىستىردى. نەمىس عالىمىنىڭ ايتۋىنشا, Worlds of Journalism Study زەرتتەۋىنىڭ دەرەكتەرى نەگىزىندە ول مەديانىڭ كورىنىسى, ومىرشەڭدىگى جانە قاۋىپسىزدىگى ءوزارا تىعىز بايلانىستى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەتتەر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ بوستاندىعىن قۇرمەتتەۋگە, قورعاۋعا جانە ورىنداۋعا, سونداي-اق بەلسەندى ساياسي شارالار ارقىلى قولداۋى ءتيىس. بۇل دەرەكتەر ورتالىق ازياداعى جۋرناليستىك لاندشافتتىڭ جاھاندىق ۇردىستەرمەن سالىستىرعانداعى ەرەكشەلىكتەرىن, اسىرەسە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنىڭ وزەكتىلىگىن كورسەتەدى.
اباي اتىنداعى قازۇپۋ تاريح جانە قۇقىق فاكۋلتەتى گۋمانيتارلىق عىلىمدار كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى گۇلميرا سۇلتانباەۆا فاكتچەكينگ پەن مەدياساۋات كرەاتيۆتى قۇرالى رەتىندەگى «RasInfo» ءموبيلدى رەسۋرسىن تانىستىردى. – «AI-Derek – بۇل فاكتچەكينگكە نەگىزدەلگەن جانە وسىنداي تەحنولوگيالاردى قولدانۋ تاجىريبەسىن سيپاتتايتىن فەيكتەرمەن كۇرەس قۇرالى. AI-Derek RasInfo ءموبيلدى رەسۋرسىمەن ينتەگراتسيالانعان جانە پايدالانۋشىلاردىڭ فاكتچەكينگ سالاسىنداعى سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرەدى», – دەيدى جوبا جەتشىسى. پروفەسسور كلارا قابىلعازينا قازۇۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە فاكتچەكينگتى وقىتۋدىڭ اۆتورلىق ادىستەمەسىنىڭ تاجىريبەسى مەن بولاشاعىن قورىتىندىلادى. «الا-توو» حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الەۋمەتتىك عىلىمدار فاكۋلتەتىنىڭ «جارناما جانە قوعاممەن بايلانىس» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اينۇرا قاباتاي قىزى «جالعان كونتەنتتىڭ پروسوديالىق ماركەرلەرى: مانيپۋلياتسيالىق جانە جالعان حابارلامالاردى انىقتاۋ ءۇشىن اۋديوتالداۋ مۇمكىندىكتەرى» اتتى قىزىقتى ءارى پايدالى بايانداما جاسادى.
سەميناردا «تسيفرلىق ساۋات كورسەتكىشتەرى: قازاقستانداعى اقپاراتتىق مادەنيەتتى دامىتۋ جۇيەسى» جانە «قازاقستانداعى جالعان اقپارات پەن دەزينفورماتسيا ينديكاتورلارى» اتتى كىتاپتار تانىستىرىلدى. عىلىمي ەڭبەكتەردە قازاقستانداعى اقپاراتتىڭ جۇيەلى جانە گيبريدتى سيپاتى تالدانعان. وقىتۋ مودۋلدەرىن, سونداي-اق كوپتەگەن مىسالداردى قامتىعان عىلىمي ەڭبەكتەردە 79 كەيس, سىزبالار, گرافيكتەر مەن دياگراممالار تەوريالىق ەرەجەلەر بار. 400-دەن استام تەرميننەن تۇراتىن «تسيفرلىق ساۋات» تاقىرىبىنداعى اۋقىمدى گلوسساري ۇسىنىلعان. قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلىندە جارىق كورگەن بۇل ۇجىمدىق مونوگرافيالار مەن ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتار دەزينفورماتسيا تاقىرىبىن زەرتتەۋشىلەرگە, مەديا جانە اقپاراتتىق ساۋاتتى ارتتىرۋشىلارعا ارنالعان.
الماتى
